1.
مهارت های مطالعه
آنچه که اساس مهارت های مطالعه را تشکیل می دهد استفاده از شیوه های نوین مطالعه برای رشد قوه تعقل و
تفکر و نیز بهره وری از توانایی ها و استعدادهای خویش می باشد. بر این اساس مطالعهما باید به طوری باشد
که در کمترین زمان بتوانیم بیشترین مطالب را بخاطر بسپاریم و نیز به راحتی و بطور کامل مطالب خوانده شده را
بیاد آوریم.
بنابراین باید سرعت مطالعه را افزایش دهیم تا بتوانیم حجم بیشتری از مطالب را در زمان کمتری مورد مطالعه قرار
دهیم و نیز با آنچه که نتوان حداکثر بازدهی از اوقات مطالعه دریافت کرد- آفات مطالعه- مقابله نماییم.
مهارت های مطالعه
1- افزایش سرعت مطالعه یعنی (استفاده بهینه از زمان)
2- مقابله با آفات مطالعه: عدم تحرک، حواس پرتی، فراموشی، خستگی، بی علاقگی، و ... یعنی 100% بازدهی
مطالعه
شکل 3-1 مهارت های مطالعه
افزایش سرعت مطالعه
برای یافتن راه هایی که افزایش سرعت مطالعه را امکان پذیر می سازد، ضرورت دارد که در ابتدا به مراحل یادگیری
و اساس مطالعه پی ببریم تا بتوانیم به شناسایی بخش هایی که جهت نیل به افزایش سرعت مطالعه باید تغییر
یابند، بپردازیم:
مطالعه از جمله شیوه های یادگیری کلامی می باشد که در کنار شکل گفتار – دیگر شیوه یادگیری کلامی- قرار
دارد. هر دو شیوه گفتاری و نوشتاری مهمترین شیوه های کسب و انتقال اطلاعات به حافظه می باشند که حس
شنوایی در شکل گفتاری و حس بینایی در شکل نوشتاری یادگیری کلامی، امر کسب اطلاعات را بعهده دارند، بر
همین اساس یادگیری کلامی مهمترین شکل یادگیری می باشد.
آنچه که در ارتباط با مسئله افزایش سرعت مطالعه مطرح است، مراحل یادگیری در شکل خاص مطالعه است:
اولین مرحله یادگیری در هنگام مطالعه، دریافت اطلاعات دومین مرحله آن به خاطر سپاری و سومین مرحله به
خاطر آوری (بازیابی) است، مسئله افزایش سرعت مطالعه به چگونه خواندن مرتبط است و آن اولین مرحله
یادگیری یعنی دریافت اطلاعات است.
دریافت اطلاعات
دریافت داده ها خود سه اصل دارد:
1- دیدن: زمانی می توانیم به مطالعه متون و دریافت اطلاعات بپردازیم که به کلمات و خطوط آن نگاه کنیم و به
شناسایی آن بپردازیم، چه در شرایط طبیعی، مطالعه بدون نگاه کردن صورت نمی پذیرد.
2- خواندن: خواندن بصورت کلمه خوانی، عبارت خوانی و اندیشه خوانی می باشد شکل خواندن، تاثیر قطعی در
سرعت، درک، علاقه به مطالعه، میزان پایداری داده ها در حافظه و میزان بازدهی دارد.
3- درک کردن: زمانی می توان گفت که مطالعه به کمال رسیده است و امر دریافت داده ها تحقق یافته باشد که
مطلب مورد مطالعه را درک کرده باشیم، در غیر این صورت سایر مراحل یادگیری یعنی بخاطر سپاری و به خاطر
آوری، بدرستی و بطور کامل صورت نخواهد گرفت و از کسب سایر مزایای مطالعه همچون تحلیل و تعمیم،
اکتشاف و ابداع و قدرت مبتنی بر دانش باز خواهیم ماند.
درک بصری
برای رسیدن به هدف افزایش مطالعه، می بایست مبادرت به تغییر مراحل داده ها نمود. با نگاهی به اصول یا
مراحل دریافت داده ها نتیجه گرفته می شود که نمی توان مرحله دیدن را حذف کرد یا تغییر داد. همچنین نمی
توان مرحله درک را نادیده گرفت، چرا که مطالب بدون درک، عملی است فاقد ارزش. اما می توان دومین مرحله
دریافت داده ها، یعنی خواندن را تغییر داد و شکل رایج کنونی را که به صورت کلمه خوانی است، حذف نمود. کلمه
خوانی و قرائت بر اساس شناسایی و تعقیب تک تک کلمات قرار داد و خواه با صدای بلند ادا شود یا در دل. اما
عبارت خوانی یا اندیشه خوانی بر اساس درک مطالب با نگاه سریع به مجموعه ای از کلمات قرار دارد، یعنی درک
بصری. هر چند در عبارت خوانی نیز تمامی کلمات از نظر می گذرد، اما هرگز به معنای ادای کلمات نیست و
سرعت مطالعه به چندین برابر سرعت کلمه خوانی افزایش می یابد.
مبنای افزایش سرعت، درک بصری است. به عبارت دیگر می بایست مطالعه را با حذف شیوه کلمه خوانی به
گونه ای انجام داد که بتوان با دیدن، درک کرد. بی تردید رسیدن به این مرحله و حذف و مقابله با کلمه خوانی-
شیوه ایکه طی سالیان به آن خود کرده ایم – نیاز به ممارست دارد.
دست خوانی
اگر چه درک بصری عمده ترین و مهمترین مبنای افزایش سرعت مطالعه است اما ابزار مهمی که برای افزایش
سرعت مطالعه بکار گرفته می شود دست خوانی است. دست خوانی یعنی استفاده از دست یا هر خط بر
دیگریبعنوان راهنما در هنگام مطالعه. دست خوانی امتیازات متعددی دارد از جمله بطور مستقیم و نیز از طریق
مقابله با سرگردانی چشم بین کلمات و خطوط، به ایجاد تمرکز حواسی یاری می دهد، با برگشت چشم روی
کلمات قبلی مقابله می کند که افزایش سرعت مطالعه، تمرکز حواس و افزایش درک را در پی دارد، از مکث
طولانی روی کلمات جلوگیری می کند و به مقابله با کلمه خوانی و محدودیت حوزه دید، کمک می نماید.
در دست خوانی، اصل تبعیت چشم از دست حاکم است یعنی چشم می بایست به تعقیب حرکت دست و
خواندن کلمات بالای دست بپردازد. این اصل موید این نکات است که می بایست هنگام مطالعه از دست یا
راهنمای خط بر استفاده کرد و نیز چشم مجاز به پیشی گرفتن از دست یا متوقف ماندن یا عقب ماندن از دست
نیست.
به منظور هماهنگی چشم و دست و بهره گیری از مزایای دست خوانی تمرین های در نظر گرفته شده است که با
انجام آن ها- با رعایت اصول مربوطه به آن- هماهنگی چشم و دست نیز زمینه لازم برای افزایش سرعت مطالعه و
اجرای تکنیک های مربوط فراهم خواهد آمد.
مبانی دست خوانی
در هنگام دست خوانی و اجرای تمرین های مربوطه به آن رعایت این اصول ضروری است. کتاب در فاصله حدود 40
سانتیمتری قرار گیرد.
- صاف بنشینیم (پشت میز مطالعه) و روی کتاب خم نشویم.
- سر ثابت باشد و فقط چشم به تعقیب حرکت دست و دیدن کلمات مورد اشاره بپردازد.
- زیر تمام خطوط دست برده شود.
- از ابتدا تا انتهای خط دست خوانی شود.
- از راست به چپ دست خوانی شود(در متون فارسی)
- حرکت دست، نرم و روان باشد و نه با سفتی و سختی.
- دست روی صفحه کتاب کشیده شود و نه در هوا.
- حرکت دست یکنواخت باشد و حالت ضربه ای، منقطع و متوقف شده در پایان خطوط نداشته باشد.
- هنگام برگشت در دست خوانی کامل خطوط، دست حالت زیگزاگ نگیرد، پس از رسیدن به پایان خط، دست از
روی صفحه بلند می شود و در ابتدای سطر بعدی قرار می گیرد و به همین ترتیب تمامی خطوط دست خوانی
میشود.
شیوه های دست خوانی
در هنگام مطالعه اصلی بر مبنای هدف خود از مطالعه و سیستم مطالعه و شکل استخراج و ثبت اطلاعات و نیز
نوع متن، شکل دست خوانی و یا استفاده از خط بر متفاوت است. زمانی که مبادرت به دقیق خوانی می کنیم و
نیاز به کسب اطلاعات جزئی تری می باشد، به حرکت دست بطور افقی و کامل و زیر تمام خطوط صورت می گیرد.
شیوه مارپیچ و زیگزاگ بزرگ، هنگامی به کار می رود که آشنایی قبلی با متن وجود دارد و یا به منظور آشنایی
کلی با متتن و یا مرور اجمالی متونی زیاد در زمانی کم به مرور متن می پردازیم.
پاراگراف خوانی نیز حکایت از آشنایی قبلی با متن یا مرور اجمالی دارد. در این حالت حرکت دست بصورت مایل
است و از ابتدای پاراگراف به انتهای آخرین سطر کامل آن پاراگراف کشیده می شود.
در عمودی خوانی، حرکت دست از بالا به پایین نقطه صفحه است و معمولاً ازوسط صفحه صورت می گیرد، این
شیوهبویژه در زمانی که اندازه سطرها کم است، بکار می رود و تمامی خطوط در نور دیده می شود. زمانی
سطرها زیاد باشد، عمودی خوانی با زیگزاگهای کوتاه همراه است.
*پروژه واحد مطالعه و یادگیری*